🌾 Jugali – Package of Practices (POP)
🌾 ઘાસચારા બાજરાની ખેતી પદ્ધતિ
(Fodder Bajra - Package of Practices)
1
1️⃣ આબોહવા અને જમીન: (Climate & Soil)
- બાજરાને ગરમ અને ભેજવાળું વાતાવરણ માફક આવે છે.
- તે વિવિધ પ્રકારની જમીનમાં ઉગી શકે છે, પરંતુ સારા નિતારવાળી ગોરાડુ જમીન વધુ સારી છે.
2
2️⃣ જાતોની પસંદગી: (Variety Selection)
- ગુજરાતમાં ઘાસચારા માટે બાજરાની અનેક જાતો ઉપલબ્ધ છે, જે ઝડપી વૃદ્ધિ અને વધુ પાંદડાવાળી હોય છે.
- તમારી સ્થાનિક પરિસ્થિતિ અને જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય જાતની પસંદગી કરો.
3
3️⃣ વાવણીનો સમય: (Sowing Time)
- ઘાસચારા માટે બાજરાની વાવણી ખરીફ (ચોમાસુ) ઋતુમાં જૂનથી જુલાઈ દરમિયાન કરવી જોઈએ.
- સિંચાઈની સગવડ હોય તો ઉનાળામાં પણ વાવણી કરી શકાય છે.
4
4️⃣ જમીનની તૈયારી અને વાવણી: (Field Preparation & Sowing)
- ખેતરને ૨-૩ વાર ખેડીને સમતળ કરો.
- હાર વચ્ચે ૩૦ સેમી અને છોડ વચ્ચે ૧૦-૧૨ સેમીનું અંતર રાખો.
- બીજને ૨-૪ સેમીની ઊંડાઈએ વાવો.
- હેક્ટર દીઠ ૭ -૧૦ કિલોગ્રામ બીજની જરૂર પડે છે.
5
5️⃣ ખાતર અને પોષણ: (Fertilizer & Nutrition)
- જમીન પરીક્ષણના આધારે ખાતરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
- સામાન્ય રીતે, વાવણી સમયે નાઇટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ આપવું જોઈએ.
- પાકની વૃદ્ધિ દરમિયાન નાઇટ્રોજનનો બીજો હપ્તો આપી શકાય છે.
6
6️⃣ સિંચાઈ: (Irrigation)
- જરૂર મુજબ સિંચાઈ કરો, ખાસ કરીને વાવણી પછી તરત જ અને પાકની વૃદ્ધિના તબક્કા દરમિયાન.
7
7️⃣ નીંદણ નિયંત્રણ: (Weed Management)
- વાવણીના ૨૦-૨૫ દિવસ પછી નીંદણ કરવું.
8
8️⃣ લણણી: (Harvesting)
- જ્યારે પાક ૫૦-૫૫ દિવસનો થાય અને છોડ લીલા અને પાંદડાવાળા હોય ત્યારે પ્રથમ કાપણી કરવી જોઈએ.
- જમીનથી ૮-૧૦ ઇંચ ઉપરથી કાપણી કરો જેથી ફરીથી વૃદ્ધિ થઈ શકે.
- દરેક કાપણી પછી તરત જ સિંચાઈ કરો.
9
9️⃣ ઉત્પાદન: (Yield)
- ઘાસચારા માટે બાજરાની ઉપજ પ્રતિ હેક્ટર ૩૦-૭૫ ટન જેટલી હોઈ શકે છે. જે જાત અને વ્યવસ્થાપન પર આધાર રાખે છે.
- ગુજરાત આણંદ ફોડર બાજરા-૪ (GAFB-૪) સરેરાશ ૫૮૦.૮ ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર લીલો ચારો અને ૧૨૦.૩ ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર સૂકો ચારો આપે છે.
10
🔟 વધારાની માહિતી: (Additional Information)
- સારી ગુણવત્તાવાળા ઘાસચારા માટે યોગ્ય સમયે કાપણી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
- પશુઓને લીલો ચારો કાપણીના ૨૧ દિવસ સુધી ન ખવડાવો, જો જંતુનાશક દવાનો છંટકાવ કર્યો હોય.
- નવા પાંદડા અને થડના વિકાસ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં નાઇટ્રોજન અને પાણી આપો.
- ખાસ નોંધ: આ એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે. સ્થાનિક કૃષિ વિભાગ પાસેથી વિશિષ્ટ સલાહ અને નવીનતમ માહિતી મેળવવી હંમેશાં ઉપયોગી છે.
- જો આપને કોઈ વધુ પ્રશ્નો હોય તો નિઃસંકોચ પૂછી શકો છો. વધુ માહિતી માટે સ્થાનિક કૃષિ વિભાગ અથવા કૃષિ યુનિવર્સિટીનો સંપર્ક કરવો હિતાવહ છે.
🌾 घासचारा बाजरा की खेती पद्दति
(Fodder Bajra - Package of Practices)
1
1️⃣ किस्मों का चयनः (Variety Selection)
- गुजरात में चारा के लिए बाजरा की कई किस्में उपलब्ध हैं, जो तेजी से बढ़ती हैं और जिनमें अधिक पत्ते होते हैं।
- अपनी स्थानीय परिस्थितियों और आवश्यकता के अनुसार उपयुक्त किस्म का चयन करें।
2
2️⃣ जलवायु और मिट्टीः (Climate & Soil)
- बाजरा गर्म और आर्द्र जलवायु पसंद करता है।
- यह विभिन्न प्रकार की मिट्टी में उग सकता है, लेकिन अच्छी जल निकासी वाली बलुई दोमट मिट्टी अधिक बेहतर होती है।
3
3️⃣ बुवाई का समयः (Sowing Time)
- चारा के लिए बाजरा की बुवाई खरीफ (मानसून) ऋतु में जून से जुलाई के दौरान करनी चाहिए।
- सिंचाई की सुविधा होने पर गर्मियों में भी बुवाई की जा सकती है।
4
4️⃣ खेत की तैयारी और बुवाईः (Field Preparation & Sowing)
- खेत को २-३ बार जुताई करके समतल करें।
- पंक्तियों के बीच ३० सेमी और पौधों के बीच १०-१२ सेमी की दूरी रखें।
- बीज को २-४ सेमी की गहराई पर बोएँ।
- प्रति हेक्टेयर ७ -१० किलोग्राम बीज की आवश्यकता होती है।
5
5️⃣ खाद और पोषणः (Fertilizer & Nutrition)
- मिट्टी परीक्षण के आधार पर उर्वरकों का उपयोग करना चाहिए।
- सामान्य तौर पर, बुवाई के समय नाइट्रोजन और फास्फोरस देना चाहिए।
- फसल की वृद्धि के दौरान नाइट्रोजन की दूसरी खुराक दी जा सकती है।
6
6️⃣ सिंचाई: (Irrigation)
- आवश्यकतानुसार सिंचाई करें, खासकर बुवाई के तुरंत बाद और फसल की वृद्धि के चरणों के दौरान ।
7
7️⃣ खरपतवार नियंत्रणः (Weed Management)
- बुवाई के २०-२५ दिनों के बाद निराई करें।
8
8️⃣ कटाई: (Harvesting)
- जब फसल ५०-५५ दिनों की हो जाए और पौधे हरे और पत्तेदार हों तो पहली कटाई करनी चाहिए।
- जमीन से ८-१० इंच ऊपर से कटाई करें ताकि दोबारा हो सके।
- प्रत्येक कटाई के तुरंत बाद सिंचाई करें।
9
9️⃣ उपजः (Yield)
- चारा के लिए बाजरा की उपज प्रति हेक्टेयर ३०-७५ टन तक हो सकती है, जो किस्म और प्रबंधन पर निर्भर करती है।
- गुजरात आणंद फोडर बाजरा-४ (GAFB-४) औसतन ५८०.८ क्विंटल प्रति हेक्टेयर हरा चारा और १२०.३ क्विंटल प्रति हेक्टेयर सूखा चारा देता है।
10
🔟 अतिरिक्त जानकारीः (Additional Information)
- अच्छी गुणवत्ता वाले चारे के लिए उचित समय पर कटाई करना महत्वपूर्ण है।
- यदि कीटनाशक दवा का छिड़काव किया गया हो तो कटाई के २१ दिनों तक पशुओं को हरा चारा न खिलाएँ।
- नए पत्तों और तने के विकास के लिए पर्याप्त मात्रा में नाइट्रोजन और पानी दें।
- विशेष नोधः यह खेती की सामान्य पैकेज ऑफ प्रैक्टिसेज है। स्थानीय परिस्थितियों, मिट्टी के प्रकार और मौसम के अनुसार इसमें कुछ बदलाव किए जा सकते हैं।
- नवीनतम जानकारी और विशिष्ट सलाह के लिए अपने क्षेत्र के कृषि विशेषज्ञ या कृषि विश्वविद्यालय से संपर्क करें।